pH skóry – czym jest i jak o nie dbać?

Twoja skóra ma naturalnie lekko kwaśny odczyn – u zdrowego dorosłego człowieka pH powierzchni naskórka wynosi najczęściej od 4,1 do 5,8. Taki poziom wspiera barierę ochronną i ogranicza rozwój szkodliwych drobnoustrojów. W tym artykule wyjaśniamy, co wpływa na ten parametr i jak o niego dbać.

Czym jest pH skóry?

pH to skala od 0 do 14, która opisuje kwasowość lub zasadowość roztworów wodnych. Wartość 7 uznaje się za obojętną, niższe wartości mają odczyn kwaśny, a wyższe – zasadowy. Powierzchnia zdrowej skóry nie jest obojętna, lecz lekko kwaśna, co wynika między innymi z obecności kwasu mlekowego i wolnych kwasów tłuszczowych.

Naturalny odczyn naskórka u osoby dorosłej mieści się w przedziale 4,1–5,8. Średnio pH skóry oscyluje w okolicy 5,5, jednak poszczególne obszary ciała różnią się między sobą. Podbródek osiąga zwykle pH 5,6, czoło 4,4, a górna powieka 4,6. Z kolei pachy, pachwiny, przestrzenie między palcami i okolice odbytu mają naturalnie wyższy odczyn – od 6,1 do 7,4.

Naturalne pH powierzchni skóry u większości osób wynosi średnio poniżej 5, co sprzyja utrzymaniu zdrowej mikroflory.

Dla porównania warto spojrzeć na wartości pH innych płynów i substancji:

Od czego zależy pH skóry?

Na odczyn skóry działa wiele czynników, które można podzielić na wewnętrzne i zewnętrzne. Część z nich jest związana z wiekiem, genetyką lub miejscem na ciele, inne wynikają z codziennych nawyków i otoczenia.

Jakie czynniki wewnętrzne wpływają na odczyn?

Wiek ma duże znaczenie – u noworodków pH skóry bywa bliskie 7, a w pierwszych miesiącach życia stopniowo się obniża. U osób starszych i kobiet w okresie okołomenopauzalnym odczyn często ponownie wzrasta. Kolor skóry również ma związek z pH: osoby o ciemniejszej karnacji mają zwykle niższe wartości niż osoby o jasnej skórze.

Znaczenie ma także miejsce na ciele. Obszary o większej wilgotności i mniejszym dostępie powietrza, czyli pachy, pachwiny czy przestrzenie między palcami, mają naturalnie wyższe pH. W takich warunkach łatwiej namnażają się bakterie odpowiedzialne za nieprzyjemny zapach.

Jakie czynniki zewnętrzne mają znaczenie?

Codzienna pielęgnacja i styl życia mogą podnosić pH skóry nawet na kilka godzin. Do najczęstszych czynników zewnętrznych należą:

• zwykłe mydła w kostce i agresywne detergenty,
• twarda woda z kranu, której pH sięga 8,
• zbyt częste mycie twarzy i ciała,
• nadmierna ekspozycja na słońce,
• zanieczyszczenie powietrza,
• niektóre leki stosowane miejscowo, na przykład antybiotyki,
• dieta uboga w witaminę A i jednonienasycone kwasy tłuszczowe.

Zwykłe mydło ma odczyn zasadowy 9,0–10,0 i po umyciu potrafi podnieść pH skóry nawet o 0,45. Podobnie działa twarda woda z kranu – jej pH może sięgać 8, a efekt podwyższenia odczynu utrzymuje się do 6 godzin.

Jakie objawy świadczą o zaburzonym pH?

Gdy odczyn skóry staje się zbyt zasadowy, bariera hydrolipidowa słabnie, a skóra traci zdolność do zatrzymywania wody. Możesz wtedy zauważyć:

• suchość i uczucie ściągnięcia,
• nadmierne błyszczenie się strefy T,
• podrażnienia i uporczywe zaczerwienienia,
• nowe wypryski i zaostrzenie trądziku,
• szybsze pojawianie się drobnych zmarszczek.

Te symptomy często towarzyszą podwyższonemu pH, choć nie zawsze muszą oznaczać wyłącznie ten problem. W badaniach osoby z trądzikiem miały średnie pH skóry twarzy wynoszące 6,35 ± 1,30, czyli wyraźnie wyższe niż u osób ze zdrową cerą. Podwyższony odczyn sprzyja też namnażaniu gronkowca złocistego, którego optymalne pH rozwoju wynosi około 7,5.

Naturalna flora skóry rozwija się najlepiej przy odczynie kwaśnym, a wiele bakterii chorobotwórczych preferuje wartości zbliżone do obojętnych lub zasadowych.

W atopowym zapaleniu skóry pH bywa podwyższone o 0,2–0,3 w porównaniu do zdrowej skóry. Stosowanie preparatów o niskim pH, na przykład kremu o wartości 2,8, w jednym z badań poprawiło integralność naskórka i zmniejszyło objawy choroby. Kwas mlekowy okazał się pomocny w ograniczaniu namnażania gronkowca złocistego.

Jak dbać o pH skóry?

Najważniejszym krokiem jest dobór łagodnych produktów myjących o odczynie zbliżonym do naturalnego dla skóry. Produkty typu syndet, czyli kostki myjące bez mydła, mają zwykle pH w zakresie 4,5–5,5 i nie podnoszą odczynu tak mocno jak klasyczne mydło.

Jak tonizować skórę po oczyszczaniu?

Tonik to płyn, który po umyciu twarzy pomaga przywrócić lekko kwaśny odczyn. Jeśli woda z kranu ma podwyższone pH, tonik skraca czas powrotu skóry do równowagi. Współczesne toniki często zawierają dodatkowo kwas hialuronowy, ceramidy, wyciągi roślinne lub składniki złuszczające, dzięki czemu wzmacniają barierę i nawilżają skórę.

W codziennej pielęgnacji warto stosować tonik po każdym etapie oczyszczania, zwłaszcza wieczorem po demakijażu. Delikatne wklepywanie lub aplikacja w formie mgiełki sprawdza się również w ciągu dnia.

Jakie kosmetyki myjące wybierać?

Zwykłe mydło w kostce nie jest dobrym wyborem do twarzy, ponieważ jego odczyn zasadowy zaburza naturalną florę bakteryjną. Zamiast tego lepiej sięgać po żele i pianki o pH fizjologicznym, które oczyszczają bez naruszania płaszcza hydrolipidowego. Po umyciu skóra może chwilowo mieć nieco wyższe pH, ale naturalne mechanizmy biochemiczne zwykle przywracają równowagę.

Jeśli masz cerę tłustą lub trądzikową, nie oznacza to, że należy ją silnie odtłuszczać. Nadgorliwe oczyszczanie może wywołać efekt odwrotny – podrażnienie i jeszcze większą produkcję sebum.

Jak chronić skórę przed słońcem i złuszczaniem?

Promieniowanie UV i nadmierne złuszczanie naskórka to kolejne czynniki, które mogą podnosić pH. Codzienna ochrona przeciwsłoneczna z filtrem SPF pomaga utrzymać barierę w dobrej kondycji. Złuszczanie warto ograniczyć do jednego razu w tygodniu, używając łagodnych kwasów w stężeniach dobranych do typu cery.

Osoby ze skórą wrażliwą i naczyniową powinny dodatkowo unikać produktów z wysokim stężeniem alkoholu oraz silnych środków antybakteryjnych.

Jak sprawdzić odczyn skóry?

Do pomiaru pH skóry i skóry głowy służą profesjonalne testery z płaską elektrodą i otwartym złączem referencyjnym. Takie urządzenia mają zwykle zakres pomiarowy 0,00–12,00 pH, rozdzielczość 0,01 pH i dokładność ±0,05 pH. Kalibracja odbywa się automatycznie w jednym lub dwóch punktach, a w zestawie znajdują się bufory o wartościach 4,01 i 7,01, roztwory do czyszczenia elektrody oraz bateria.